Bulut bilişim nedir? IaaS, PaaS ve SaaS farkı
Bulut bilişim, sunucu, depolama ve yazılım gibi kaynakları satın almak yerine internet üzerinden kullandığın kadar kiralamaktır. ABD standart kurumu NIST'in kabul gören tanımına göre bulutun beş temel özelliği (isteğe bağlı self servis, geniş ağ erişimi, kaynak havuzu, hızlı esneklik, ölçülen hizmet), üç hizmet modeli (IaaS, PaaS, SaaS) ve dört kurulum modeli (özel, topluluk, genel, hibrit) vardır. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin çoğu için doğru başlangıç, yönetilen bir PaaS ya da hazır SaaS'tir; kendi sunucunu yönetmek ancak özel bir gereklilik varsa mantıklıdır.
- Bulut, sahip olmak yerine kullandığın kadar ödemektir
- IaaS sunucu, PaaS çalışma ortamı, SaaS hazır uygulamadır
- Verinin nerede durduğu hukuki bir sorudur, teknik olduğu kadar
- Maliyet, trafik ve yedeklilik ihtiyacıyla birlikte artar
Bulut bilişim nedir?
Bulut bilişim, sunucu, depolama, veritabanı ve uygulama gibi bilişim kaynaklarının satın alınıp bir odada tutulması yerine, internet üzerinden bir sağlayıcıdan kullanıldığı kadar kiralanmasıdır. Elektriği kendi jeneratörünüzle üretmek yerine prizden almaya benzer: ihtiyaç arttığında daha fazlasını çekersiniz, azaldığında faturanız düşer.
Bu alanda en çok kullanılan tanım, ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü'nün (NIST) SP 800-145 dokümanındaki tanımdır. Bu doküman bulutu beş temel özellik, üç hizmet modeli ve dört kurulum modeliyle tarif eder ve sektörde ortak dil olarak kullanılır.
Bulutun beş temel özelliği
- İsteğe bağlı self servis: Kimseden izin almadan, birkaç dakikada yeni sunucu ya da veritabanı açabilirsiniz.
- Geniş ağ erişimi: Hizmete telefondan, dizüstünden, ofisten ya da sahadan aynı şekilde erişilir.
- Kaynak havuzu: Sağlayıcı, büyük bir donanım havuzunu birçok müşteri arasında paylaştırır.
- Hızlı esneklik: Kampanya günü kapasite artar, ertesi gün düşer.
- Ölçülen hizmet: İşlemci, bellek, trafik ve depolama ölçülür; fatura bu ölçüme göre çıkar.
IaaS, PaaS ve SaaS arasındaki fark ne?
Üç model arasındaki fark, işin ne kadarını sizin, ne kadarını sağlayıcının yaptığıdır.
| Model | Siz ne yaparsınız | Örnek |
|---|---|---|
| IaaS (altyapı) | Sunucuyu kiralar, işletim sistemini, güncellemeleri ve güvenliği kendiniz yönetirsiniz | Sanal sunucu, blok depolama |
| PaaS (platform) | Yalnızca uygulamanızı yüklersiniz; işletim sistemi ve ölçekleme sağlayıcıdadır | Yönetilen uygulama ve veritabanı servisleri |
| SaaS (yazılım) | Hiçbir şey kurmazsınız; hazır uygulamayı kullanırsınız | E-posta, muhasebe, CRM uygulamaları |
Kendi ürünümüz xPersonel bir SaaS örneğidir: işletme sunucu kurmaz, kullanıcı hesabı açar ve kullanmaya başlar.
Kurulum modelleri: genel, özel, hibrit
NIST dört kurulum modeli tanımlar. Genel bulut herkese açıktır ve en ucuzudur. Özel bulut tek bir kuruma ayrılmıştır; veri hassasiyeti yüksek kurumlar tercih eder. Topluluk bulutu ortak ihtiyaçları olan kurumlar tarafından paylaşılır. Hibrit bulut ikisini birleştirir: hassas veri içeride, web sitesi ve kampanya trafiği dışarıda çalışır.
Verim nerede duruyor? Hukuki taraf
Bulut yalnızca teknik bir karar değildir. Kişisel veri işleyen bir sistemi yurt dışındaki bir sunucuda çalıştırmak, Türkiye'de yurt dışına aktarım kurallarına tabidir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu bu konuda ayrı bir rehber yayımlamıştır. Sağlayıcı seçerken sunucunun hangi ülkede olduğunu ve sözleşmede hangi güvencelerin bulunduğunu sormak gerekir.
Bulut her zaman ucuz mudur?
Hayır. Bulut, başlangıçta ucuzdur: donanım almazsınız, kurulum beklemezsiniz. Ancak trafik ve veri arttıkça fatura da artar; özellikle dışarı çıkan veri (egress) ve yedekli kurgular maliyeti yukarı çeker. Sabit ve tahmin edilebilir bir yük için kiralık fiziksel sunucu daha ucuz kalabilir. Doğru soru "bulut mu değil mi" değil, "bu iş yükü için hangi model daha ucuz ve daha az bakım istiyor" sorusudur.
KOBİ için pratik bir yol
- Web siteniz ve tanıtım sayfalarınız için statik barındırma ya da yönetilen platform yeterlidir.
- Panel, ERP ve mobil uygulama arka ucu için yönetilen veritabanı olan bir PaaS ile başlayın.
- Muhasebe, e-posta ve dosya paylaşımı gibi standart ihtiyaçlarda hazır SaaS alın; kendi çözümünüzü yazmayın.
- Yedeklemeyi ilk günden kurun ve geri dönüşü en az bir kez gerçekten test edin.
Bulut, sunucu odasını ortadan kaldırmaz; sorumluluğun bir kısmını sağlayıcıya devreder. Geri kalan kısım — erişim yetkileri, yedek, güncelleme — hâlâ sizdedir.
Kaynaklar
- NIST, The NIST Definition of Cloud Computing (SP 800-145)
- Vikipedi, Bulut bilişim
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılması Rehberi
Sık sorulan sorular
Bulut, verimi başkasına vermek mi demek?
Veri sağlayıcının sunucusunda durur ama size aittir. Önemli olan sözleşmede verinin mülkiyeti, saklama süresi, silme ve dışa aktarma haklarının açıkça yazılı olmasıdır.
Küçük bir işletme için hangi model doğru?
Çoğu durumda hazır SaaS ve yönetilen PaaS. Kendi sunucusunu yöneten bir ekip yoksa IaaS gereksiz yük getirir.
İnternet kesilirse ne olur?
Bulut uygulamaları internete bağlıdır. Sahada çalışan uygulamalarda çevrimdışı çalışıp bağlantı gelince eşitlenen bir tasarım tercih edilmelidir.
Bulut güvenli mi?
Büyük sağlayıcıların fiziksel ve altyapı güvenliği çoğu şirketten iyidir. Asıl risk yanlış yapılandırmadır: açık bırakılmış depolama alanları ve fazla yetki verilmiş hesaplar.
